Please install Flash and turn on Javascript.

Βιογραφικά

Περιληψεις Εισηγησεων

 
Μαρία Βελιώτη Γεωργoπούλου
Κοινωνική Ανθρωπολόγος και Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

«Οι «ξένοι» στο ελληνικό κουκλοθέατρο. Οι οπτικές απεικονίσεις των αλλοεθνών στις κουκλοθεατρικές συλλογές.»

Ανάμεσα στους ήρωες του κουκλοθέατρου που σώζονται σε μουσειακές ή ιδιωτικές συλλογές της περιόδου 1920~ έως 1950~ διακρίνουμε και εκείνους που απεικονίζουν τους «ξένους», τους μη Έλληνες. Η ανακοίνωση εξετάζει τα στερεότυπα με τα οποία απεικονίζονται οι «ξένοι» στο κουκλοθέατρο κατά την περίοδο αυτή σε σχέση με τις επικρατούσες ιστορικές καταστάσεις ή/και τις κοινωνικοπολιτισμικές αντιλήψεις.



Εμμανουέλα Βογιατζάκη Κρουκόβσκι
Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών, Πανεπιστήμιου Πελοποννήσου

«Πόσο άψυχη μπορεί να είναι μια μαριονέττα;»

Η μαριονέττα ή νευρόσπαστο ή κούκλα ή ανδρείκελο ήταν πάντοτε ένα άψυχο δημιούργημα ανθρώπινης επινόησης. Παρά τον άψυχο χαρακτήρα της, κάθε μαριονέττα έχει πάντα τη δική της ιστορία, εκείνη που ο δημιουργός της θέλησε να μας πει.

Η παρουσίαση αυτή παρατηρεί τη σχέση κουκλοπαίχτη και κούκλας, δημιουργού και δημιουργήματος συγκεντρώνοντας την προσοχή της σε μία σχέση εξάρτησης ή αλληλεξάρτησης ή εξουσίας, σε μια σχέση που πάντως μοιάζει να είναι αναπόφευκτη. Η μαριονέττα ως μέσο επικοινωνίας απελευθερώνει τον καλλιτέχνη και κάποιες φορές παγιδεύει το δημιουργό της.

Στις σύγχρονες παραστατικές τέχνες η μαριονέττα δεν είναι πια η άψυχη κούκλα που έως τώρα γνωρίζαμε. Ο καλλιτέχνης, που άλλοτε έδινε ζωή σε μία μινιατούρα, της την παίρνει πίσω, μπαίνοντας στο ρόλο του δημιουργήματός του, προσφέροντας το σώμα του προς χρήση, με τρόπο όμοιο με εκείνον της κούκλας. Κουκλοπαίχτης, στο σενάριο αυτό γίνεται ο ίδιος ο θεατής και κούκλα εκείνος που άλλοτε θα αποκαλούσαμε ηθοποιό. Η αναφορά γίνεται στο Cyborg Θέατρο, στο θέατρο εκείνο που η τεχνολογία έδωσε τη δυνατότητα στον καλλιτέχνη να διεισδύει σε ρόλους που άλλοτε θα ανήκαν σε ιστορίες επιστημονικής φαντασίας. Στις μέρες μας όμως είναι μια απλή πραγματικότητα.



Μαρία Σπυριδοπούλου
Μέλος Ειδικού Εργαστηριακού Διδακτικού Προσωπικού, του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

«Η κούκλα-αυτόματο στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία: λογοτεχνικό παράδειγμα και υπερβατικό σχήμα»

Η κατάσταση κατά την οποία αμφιβάλλεις αν ένα φαινομενικά ζωντανό ον είναι έμψυχο ή αν ένα άψυχο αντικείμενο έχει ψυχή συνδέεται άμεσα με την εντύπωση που παράγουν οι κούκλες, τα κέρινα ομοιώματα και τα αυτόματα και την εναγώνια, τρομακτική παραδοξότητά τους, σύμφωνα με τον Φρόυντ. Το ανθρωποειδές, η μαριονέτα, το αυτοκινούμενο αντικείμενο εντέλει απασχόλησαν τη φαντασία φιλοσόφων, αλχημιστών, λογοτεχνών ήδη από την αρχαιότητα: από τις «δύο χρυσές θεραπαινίδες, σκλάβες μεταλλικές, με λογικό, φωνή και δύναμη, φτιαγμένες ειδικά για να μπορούν τον κουτσοπόδαρο θεό να υποβαστάζουν» του Ηφαίστου (βλ. Όμηρος), τα αυτό-κίνητα νευρόσπαστα αγάλματα των Αιγυπτίων (βλ. αναφορά Ηροδότου), αλλά και το αυτόματο περιστέρι του φίλου του Πλάτωνα Αρχύτα μέχρι την κορύφωση του ενδιαφέροντος των ρομαντικών Κλάιστ (βλ. Η Μαριονέτα), Φον Άρνιμ, Μαίρης Σέλλευ (Φρανκεστάιν) και το έντονο ενδιαφέρον των Γάλλων σουρεαλιστών για τα ανδρείκελα, τις κούκλες και κυρίως τα αυτόματα.

Η παρούσα ανακοίνωση θα διατρέξει την έννοια-εικόνα του αυτόματου/μαριονέτας μέσα από ένα σύντομο excursus στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία και σκέψη δίνοντας έμφαση στον ρομαντισμό (βλ. μαριονέτα και γκόλεμ ως πρωτότυπα της ρομαντικής συμπεριφοράς και ψυχής) και θα εστιάσει:

  • στις σχέσεις του με τον γαλλικό σουρεαλισμό και την αυτόματη υπερεαλιστική γραφή ως απουσία σκέψης και συνείδησης (βλ. καταστάσεις ύπνωσης και μέντιουμ)
  • στη σύνδεση της διφορούμενης κατάστασης του ανθρώπινου όντος και του μηχανικού ομοιώματός του με την υπέρβαση του διπόλου ζωή/θάνατος (βλ. μία από πιο σημαντικές αντιθέσεις που απασχόλησαν τους Γάλλους σουρεαλιστές)
Θα γίνουν αναφορές μεταξύ άλλων στους Χόφμαν, Ραιμόν Ρουσέλ, Πόε και από τους σουρεαλιστές στους Αντρέ Μπρετόν, Ζιζέλ Πράσινος και Μπενζαμέν Περέ.



Κωστούλα Καλούδη
Διδάσκουσα στη Σχολή Καλών Τεχνών, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

«Το Κουκλοθέατρο Στον Κινηματογράφο»

Ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στη σχέση του θεάτρου με τον κινηματογράφο αποτελεί η παρουσία του κουκλοθέατρου σε κινηματογραφικές ταινίες μυθοπλασίας. Κούκλες και μαριονέτες εμφανίζονται, αποτελώντας αφορμή για σκηνοθετικές επινοήσεις και αφηγηματικές καινοτομίες, κάποιες φορές και για ενδιαφέρουσες αισθητικά, κινηματογραφικές παραβολές γύρω από τη ζωή αλλά και το θέαμα.

Πώς χρησιμοποιεί ο κινηματογράφος το κουκλοθέατρο; Είναι επιστροφή στην παιδική ηλικία, μεταμόρφωση του ηθοποιού, αφηγηματική έκπληξη, εξερεύνηση της κινηματογραφικής σκηνοθεσίας;

Στα πρώτα φιλμικά δείγματα των αρχών του αιώνα, το κλασσικό Χόλλυγουντ, τη γαλλική νουβέλ βαγκ καθώς και στο έργο μεγάλων σκηνοθετών, αλλά και στο σύγχρονο κινηματογραφικό τοπίο οι κούκλες και οι μαριονέτες εμφανίζονται αποκαλύπτοντας κάθε φορά και μια διαφορετική αφηγηματική εμφάνισή τους στην οθόνη, Μέσα από χαρακτηριστικά παραδείγματα ταινιών, η ανακοίνωση έχει στόχο να παρουσιάσει αυτή την τόσο ξεχωριστή περίπτωση θεατρικότητας στη μεγάλη οθόνη.



Μάνθος Σαντοριναίος
Επίκουρος Καθηγητής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών
 
Áννα Σαντοριναίου
Κατασκευαστής κουκλών και κουκλοπαίχτρια

«Η μαριονέτα από την εποχή των μέσων επικοινωνίας στην ψηφιακή εποχή»

Η μαριονέτα, μια πανάρχαια μέθοδος καλλιτεχνικής αναπαράστασης που ξεκινά από την ανάγκη μετάδοσης ιερών διαδικασιών, όχι μόνο έχει επιβιώσει στη σύγχρονη εποχή αλλά έχει επηρεάσει τις σύγχρονες ψηφιακές μεθόδους του θεάτρου του κινηματογράφου ακόμα και του εικονικού χώρου στο διαδίκτυο. Πως συνδυάζονται όμως παλιές και νέες τεχνικές, το ανθρώπινο σώμα και οι προεκτάσεις του στις ειδικές κατασκευές υλικές ή άυλες αναπαράστασης του σώματος.

Ο Μάνθος και η Άννα Σαντοριναίου ασχολούνται μια εικοσαετία με το χώρο αυτό. Μέσα από τηλεοπτικές εκπομπές, θεατρικά πολυθεάματα και εικονικούς χώρους ακολούθησαν τις ραγδαίες εξελίξεις της τεχνολογίας, προσπαθώντας να διατηρούν τη σωστή ισορροπία, ανάμεσα στις παλιές και νέες τεχνικές, ανάμεσα στον άνθρωπο και τα τεχνο-καλλιτεχνικά δημιουργήματα του.

Η παρούσα ομιλία στοχεύει να παρουσιάσει οργανωμένα τις συγκεκριμένες εμπειρίες.

Ταυτόχρονα θα σχολιαστούν τα βασικά ερωτήματα που αφορούν στη σχέση του χειριστή με την κούκλα και σε προέκταση τη σχέση του σημερινού ανθρώπου που μοιραία είναι και χειριστής της προσωπικής εικονικής μαριονέτας του.



Αντιγόνη Παρούση
Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

«Αφρική: Αναζητώντας το Αρτόδενδρο. Το ανέβασμα μιας παράστασης κουκλοθέατρου.»

Κάθε καλλιτεχνική δουλειά σχετίζεται στενά με μιαν ανθρώπινη δραστηριότητα. Πηγάζει απ΄ αυτήν, την εκφράζει, την ερμηνεύει, την προεκτείνει ή επιτρέπει τον περιορισμό των διαστάσεών της, απαλύνοντας έτσι τις ενδεχόμενες δυσμενείς επιδράσεις της. Έτσι γεννιέται και μια παράσταση κουκλοθέατρου. Από τη γέννηση ως την ολοκλήρωσή της, την παράσταση, ακολουθεί διαδρομές αντίστοιχες μ΄ αυτές μιας ανθρώπινης ζωής. Το πώς και το πού της σύλληψής της μόνο εκ των υστέρων μπορούν να γίνουν αντικείμενα επεξεργασίας, ακόμα και αφήγησης. Το γιατί, ίσως να μην μπορέσουμε να το πούμε ποτέ. Σαν μια παράξενη ζωή, που αν τύχει και δεν ολοκληρωθεί είναι σαν να μη γεννήθηκε ποτέ? κι αν πάλι ολοκληρωθεί, πεθαίνει μαζί με την ολοκλήρωσή της – την παράσταση – αφήνοντας στην καλύτερη περίπτωση απογόνους – άλλες θεατρικές δουλειές που κάτι της ζήλεψαν.

Η διαδρομή από τη γέννηση μέχρι την ολοκλήρωση – από την ιδέα μέχρι την παράσταση – είναι πάντα μια περιπέτεια. Στο κουκλοθέατρο η περιπέτεια αυτή έχει μια επικοινωνιακή διάσταση που περιλαμβάνει οπωσδήποτε τους ανθρώπους που δουλεύουν μαζί για την ολοκλήρωσή της? μπορεί όμως να περιλαμβάνει σε σημαντικό βαθμό και το κοινό της: πρόκειται για μια ιδιόμορφη κατάσταση επικοινωνίας που το κουκλοθέατρο μπορεί ακόμη να πραγματώνει χάρη στα μέσα που έχει στη διάθεσή του από την παράδοσή του ως λαϊκό θέαμα. Πάνω απ’ όλα όμως η περιπέτεια της δημιουργίας στο κουκλοθέατρο περιλαμβάνει και μια απίστευτα ισχυρή σχέση των συντελεστών του με τα άψυχα – υποτίθεται – αντικείμενα-κούκλες που είναι τα υποκείμενα της σκηνικής δράσης. Είναι μια σχέση γονιού-παιδιού ή μια σχέση θεού προς το δημιούργημά του; Δύσκολα θα μιλήσουν γι’ αυτή οι άνθρωποι του κουκλοθέατρου. Κι ας στοιχειώνει τις ζωές τους.

Στο τέλος έρχεται η ολοκλήρωση, η παράσταση, η έκθεση στο κοινό, η επιβράβευση (που όσο πιο θορυβώδης είναι, τόσο μεγαλύτερη χαρά φέρνει), η αποδοκιμασία (που όσο πιο σιωπηλή είναι, τόσο πιο πολύ πονάει). Δείτε τον Πινόκιο, τον Καραγκιόζη ή τον Τιμπιλί καθώς αποχαιρετούν τους θεατές τους και θα το καταλάβετε.

Η ιδέα για μια παράσταση γύρω από τα γνωστά (ή άγνωστα;) προβλήματα της Αφρικής, προέκυψε από τη σχετική πρόταση μιας ΜΚΟ, η οποία προσφέρει εθελοντική δουλειά στην Αιθιοπία. Η πρόταση ήταν πρόκληση μια και δεν είχε ποτέ κανένας από μας ασχοληθεί με το θέμα περισσότερο απ’ όσο έχουν ασχοληθεί οι μέσοι θεατές ή αναγνώστες των ΜΜΕ. Δεν υπήρχε κάποια συγκεκριμένη ιστορία? ή μάλλον όσες ιστορίες έρχονταν στο μυαλό έδειχναν ξαφνικά τόσο τετριμμένες, τόσο «απ’ έξω». Έπρεπε λοιπόν να ξεκινήσουν όλα από το μηδέν.

Η δουλειά εξελίχθηκε σε δύο επίπεδα. Αρχικά δουλέψαμε την ιδέα μέσα σε μαθήματα στο ΤΕΑΠΗ?μια διαδικασία που νιώθουμε ότι ξέπλυνε τις αναπαραστάσεις μας από τα κλισέ των ΜΜΕ και τους μύθους των αυτόκλητων «φιλάνθρωπων». Στη συνέχεια γράφτηκε μια ιστορία και ανέβηκε η παράσταση «Αναζητώντας το αρτόδενδρο», από το κουκλοθέατρο «το Γκρι κουτί». Η παρουσίαση της διαδικασίας – από την ιδέα στην υλοποίηση της – για το ανέβασμα της συγκεκριμένης δουλειάς, θα είναι το θέμα της παρουσίασης μου.